Pamięć Marszałka w okupowanym kraju.

W sierpniu 1939 r. spełniły się przestrogi Józefa Piłsudskiego. Dwa sąsiadujące z Polską mocarstwa – Niemcy i Związek Sowiecki, podpisały pakt o nieagresji, którego jednym z celów było ponowne wymazanie Rzeczpospolitej z mapy Europy. Już 1 września granice Polski przekroczyły wojska niemiecki, niespełna trzy tygodnie później, 17 września wkroczyła Armia Czerwona, przekreślając nadzieje na dalsze kontynuowanie walki na terytorium Polski.

adolf hitler platz_0.jpgW okupowanym kraju rozpoczęły się brutalne prześladowania prowadzone przez oba totalitarne państwa. Mordowanie i więzienie przez Niemców w obozach koncentracyjnych wybitnych przedstawicieli polskiej inteligencji – uczonych, artystów i polityków, potencjalnych przywódców narodu i państwa – oraz „zbrodnia katyńska”, stały się symbolem bezwzględności, z jaką eksterminowano polską elitę, widząc w niej depozytariusza ogólnonarodowych wartości. Z tego samego powodu obaj okupanci konsekwentnie niszczyli pomniki i inne ślady pamięci o Józefie Piłsudskim widząc w nich symbol polskiej niepodległości i impuls do dalszej walki. Mimo, że Niemcy zachowywali w pewnym stopniu szacunek do postaci Marszałka jako wielkiego wodza (przez całą okupację w nienaruszonym stanie pozostawili dworek w Sulejówku), w grudniu 1939 r. zlikwidowali Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze, następnie plac jego imienia w Warszawie przemianowany został na Adolf Hitler Platz, a w 1941 r. władze okupacyjne wydały zarządzenie nakazujące usunięcie z budynków publicznych i prywatnych mieszkań pamiątek i przedmiotów związanych z Marszałkiem. W tej sytuacji, społeczeństwo polskie tym chętniej odwoływano się do jego autorytetu, działalności i niepodległościowych idei, czerpiąc motywację do dalszej walki. W ramach akcji tzw. małego sabotażu, na ulicach były malowane hasła nawiązujące do myśli Józefa Piłsudskiego, a jego postać przywoływano w podziemnej prasie i licznych ulotkach, m.in. w „Biuletynie Informacyjnym Armii Krajowej”, przy okazji kolejnych rocznic śmierci, święta niepodległości 11 Listopada i Święta Żołnierza – 15 sierpnia.440px-Pilsudski_in_Warsaw1_0.JPG

Na terenie całej okupowanej Polski, od pierwszych dni wojny, spontanicznie podejmowane były działania mające na celu ukrycie i zabezpieczenie przed zniszczeniem dokumentów, dzieł sztuki, pamiątek a nawet pomników Marszałka. Starania te dowodzą, jak mocno w świadomości społeczeństwa polskiego zakorzeniona była legenda Józefa Piłsudskiego - niezłomnego wodza.

 W ramach tych działań jeszcze we wrześniu 1939 r. z Muzeum Belwederskiego udało się wywieźć i ukryć wiele cennych zbiorów, m.in pamiątki osobiste po Marszałku, zostały one przekazane przebywającej na emigracji w Londynie Aleksandrze Piłsudskiej. Dzięki takim działaniom uchronić także wiele innych pamiątek.